Οργάνωση

Albanian Bulgarian English French German Italian Japanese Russian Spanish Ukrainian
Τελευταία Ενημέρωση
07-12-2017 19:41

   

    ? Το Σχολείο:  timoni

Πρόσφατες δημοσιεύσεις


Designed by:
kou_vas kou_vas under danemm ordering

H Ελληνική οικονομία μετά την επανάσταση Εκτύπωση
Εκπαιδευτικό Υλικό - Θεωρητικές-Κοινωνικές-Οικονομικές επιστήμες (Γ')
Συντάχθηκε απο τον/την Ιωάννα Ρωμανού   
Παρασκευή, 22 Σεπτέμβριος 2017 21:45

Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας Γ΄ Λυκείου Κλάδος Οικονομίας

Διδακτική ενότητα: H ελληνική οικονομία μετά την επανάσταση

Διδακτικοί στόχοι

Να συνειδητοποιήσουμε την κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα των πρώτων μετεπαναστατικών χρόνων και να κατανοήσουμε τους λόγους που η χώρα ξεκίνησε σχεδόν από το μηδέν σε όλους τους τομείς.

Να αντιληφθούμε για ποιους λόγους υπήρξε διαφορετική η πορεία των δυτικοευρωπαϊκών κρατών και πόλεων από το ελληνικό κράτος και τις πόλεις του τον 19ο αι.

Να κατανοήσουμε τους λόγους που η μετανάστευση από το ελληνικό κράτος υπήρξε κατεξοχήν εξωτερική.

Να γνωρίσουμε τη διαφορετική πορεία του εντός και εκτός συνόρων ελληνισμού και να ερμηνεύσουμε τις μεταξύ τους σχέσεις.

Να κατανοήσουμε τους παράγοντες που γέννησαν τη Μεγάλη Ιδέα, το περιεχόμενό της και τις επιπτώσεις της.

 

 

Πριν ξεκινήσουμε την προσέγγιση των ενοτήτων μας, είναι ανάγκη να θυμόμαστε ανά πάσα στιγμή για ποια Ελλάδα μιλάμε. Γι? αυτό χρειάζεται να δούμε τις αλλαγές των συνόρων από το 1830 μέχρι το 1947 που το ελληνικό κράτος πήρε τη μορφή που ξέρουμε.

 

1830-1864: Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Κυκλάδες

1864-1881: προσθήκη Ιονίων νησιών

1881-1913 :προσθήκη Θεσσαλίας, περιοχής Άρτας

1913-1919: προσθήκη Ηπείρου, Δυτικής, Κεντρικής και μέρους της Ανατολικής Μακεδονίας(οι περιοχές αυτές στον σημερινό τους προσδιορισμό), νησιών Αιγαίου(εκτός Δωδεκανήσων), Κρήτης

1919-1922: προσθήκη Θράκης(Δυτικής και για ένα διάστημα Ανατολικής) και (κατόπιν εντολής των διασκέψεων ειρήνης στο τέλος του Α' παγκοσμίου πολέμου) της περιοχής της Σμύρνης. Πρόσκαιρη(1920-1922) στρατιωτική εξάπλωση στη Βορειοδυτική Μικρά Ασία.

1922 και εξής: σύνορα στον Έβρο. Η χώρα, με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) πήρε τη σημερινή της μορφή, με την εξαίρεση των Δωδεκανήσων (που αποδόθηκαν στην Ελλάδα στα 1947).

Από το βιβλίο του καθηγητή σελ.10

 

  • Τα δημογραφικά δεδομένα

 

α. Ο πληθυσμός

 

  • Τι εννοούμε με τον όρο «δημογραφικά δεδομένα»; Ποια φαντάζεστε πως ήταν η δημογραφική κατάσταση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους μετά το 1830 και σε ποιους λόγους οφείλεται αυτή; Σας δίνονται και τα αποτελέσματα της Ελληνικής απογραφής του 1834, οργανωμένης από το Γραφείο Δημόσιας Οικονομίας που υπαγόταν στο Υπουργείο Εσωτερικών: 650.000 -750.000
  • Γιατί χαρακτηρίζουμε τις παραγωγικές δομές της χώρας, απαρχαιωμένες; Τι ακριβώς σημαίνει αυτό;

 

00-1 Skini apo ton agrotiko vio

 Σκηνή από τον αγροτικό βίο κατά την Τουρκοκρατία

 

  • Ποιες είναι οι εξελίξεις που τρέχουν στη Δυτική Ευρώπη την ίδια περίοδο; Πού οφείλονται οι διαφορές σε όλα τα επίπεδα;
  • Διαβάστε το παράθεμα «Η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας στην αυγή της ανεξαρτησίας της» από το βιβλίο, Pierre Α. Moraitinis, La Grece telle qu'elle est, Paris, Athenes, Berlin, 1877 (ανατύπωση Δ.Ν. Καραβίας, 1987) Avant-propos, p. 7-8, και σε συνδυασμό με την ιστορική αφήγηση, απαντήστε στα ερωτήματα:

1.Ποια εικόνα της χώρας και σε ποιους τομείς μάς δίνει; Γιατί η επικράτεια είναι ιδιαίτερα αραιοκατοικημένη;

2. Ποιον αφηγηματικό τρόπο επιλέγει ο συγγραφέας, για να παρουσιάσει την κατάσταση στην Ελλάδα και γιατί; Με ποιον τρόπο πειθούς συνδέεται αυτός και ποια μέσα χρησιμοποιεί; Τι εξυπηρετεί το ρητορικό ερώτημα στο τέλος του αποσπάσματος; (Ας συνομιλήσουμε λίγο και με το μάθημα της Νεοελληνικής μας Γλώσσας)

 

  • Δείτε τον πίνακα εξέλιξης του πληθυσμού σε σχέση με την έκταση της χώρας. Πού οφείλονται οι πληθυσμιακές αυξήσεις;

Πίνακας 1
Εξέλιξη της έκτασης
και του πληθυσμού της Ελλάδας (1838-1936)

 

ΕΤΟΣ

ΕΚΤΑΣΗ
(σε τετρ. χλμ)

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

1838

47.516

752.000

1851

47.516

1.015.000

1871

50.211

1.480.000

1881

63.606

2.004.000

1901

63.211

2.521.000

1911

63.211

2.701.000

1914

120.000

4.818..000

1920

150.833

5.531.000

1928

130.199

6.205.000

1936

130.199

7.050.000

 

  • Γιατί, παρά την αύξηση του πληθυσμού, δεν υπήρξε ανάλογη οικονομική ανάπτυξη; Πώς επέδρασε ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853-1856) με το ναυτικό αποκλεισμό του Πειραιά(1854) στη δημογραφική και οικονομική πορεία της χώρας;

 

β. Οι μετακινήσεις μέσα και έξω από την Ελλάδα

 

  • Ποιος είναι ο χαρακτήρας και η όψη των ελληνικών πόλεων σε σχέση και με τις ευρωπαϊκές; Τι είδους μετανάστευση και προς τα πού απαντάμε αυτήν την περίοδο; Για ποιους λόγους; Γιατί οι ελληνικές πόλεις δεν προσελκύουν για μόνιμη εγκατάσταση τους αγροτικούς πληθυσμούς;

 

 

  00-2 Opsi tis athinas kata ton 19o aiwna

Όψη της Αθήνας κατά τον 19ο αι.

 

  • Δείτε τον πίνακα με τον πληθυσμό των ελληνικών πόλεων και εξετάστε τους παράγοντες που επηρέασαν την αύξησή τους. Να λάβετε υπόψη την γεωγραφική τους θέση και το ρόλο τους στα προεπαναστατικά χρόνια και κατά την Επανάσταση.

Πίνακας 2
Πληθυσμοί πόλεων του ελληνικού χώρου

 

ΠΟΛΗ

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Προεπαναστατικά
χρόνια

1879

1889

1907

Αθήνα

12.000(1805)

63.000

114.000

168.000

Βέροια

8.000(1797)

-

-

-

Βόλος

-

5.000

11.000

23.000

Ερμούπολη

-

22.000

22.000

18.000

Θεσσαλονίκη

65.000(1806)

-

-

-

Ιωάννινα

30.000(1809)

-

-

-

Κέρκυρα

-

16.000

19.000

28.000

Λάρισα

25.000(1809)

13.000

14.000

18.000

Μήλος

5.000(1820)

-

-

-

Μιστράς

20.000(1805)

-

-

-

Μύκονος

5.000(1820)

-

-

-

Ναύπλιο

7.000(1799)

5.000

5.000

5.000

Πάτρα

10.000(1805)

25.000

33.000

38.000

Πειραιάς

-

22.000

34.000

74.000

Πόρος

7.000(1820)

-

-

-

Πύργος

-

9.000

12.000

14.000

Σπέτσες

8.000(1820)

-

-

-

Τριπολιτσά

20.000(1805)

10.000

11.000

11.000

Ύδρα

28.000(1821)

6.500

6.500

-

Χαλκίδα

12.000(1805)

7.000

10.000

11.000

Ψαρά

6.000(1820)

-

-

-

 

 

Οι παραγωγικές δυνάμεις μέσα και έξω από την Ελλάδα και η «Μεγάλη Ιδέα»

 

  • Σε ποιες αιτίες οφείλεται η απουσία κέντρων ανάπτυξης στη μητροπολιτική Ελλάδα παρά τις ευσεβείς πόθους της να προσδεθεί στο άρμα ανάπτυξης της Δυτικής Ευρώπης;
  • Σε ποιες περιοχές δραστηριοποιούνταν οι εκτός συνόρων Ελλήνων, ποια ήταν η οικονομική τους κατάσταση και η σχέση με το ελληνικό βασίλειο και τους εντός συνόρων πατριώτες τους, μέχρι τα τέλη του 19ου αι.;
  • Ποιες συγκυρίες στο χώρο της Βαλκανικής, στα τέλη του 19ου αι., έστρεψαν το πεδίο των ενδιαφερόντων τους στο ελληνικό κράτος;
  • Ποιο είναι το περιεχόμενο του όρου Μεγάλη Ιδέα; Ποια πραγματικότητα και ποια προσδοκία τη γέννησε; Ποιες ήταν οι προϋποθέσεις πραγμάτωσής της και ποιες επιπτώσεις είχε η επιδίωξη ολοκλήρωσης αυτού του εθνικού οράματος στον πολιτικό και οικονομικό χώρο;
  • Αφού διαβάσετε προσεκτικά τα αποσπάσματα να απαντήσετε στα ερωτήματα που ακολουθούν.

 

Η οικονομική δύναμη των Ελλήνων της ?ιασποράς

 

Οι Έλληνες αποτελούσαν( σημ.: στην Οθωμανική αυτοκρατορία) την απόλυτη πλειοψηφία των χρηματιστικών και εμπορικών επαγγελμάτων, τουλάχιστον σ? όσες περιοχές ήταν πρόσφορες για τη διείσδυση του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, και αποτελούσαν το 30 με 60% του αστικού πληθυσμού των σημαντικότερων εμπορικών κέντρων της αυτοκρατορίας, στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου. Είχαν τις μισές βιομηχανικές επιχειρήσεις δικές τους, και έλεγχαν ένα μεγάλο τμήμα του εξωτερικού εμπορίου...

Παρόμοια κατάσταση επικρατεί στην Αίγυπτο, στο δεύτερο κατά σειρά κέντρο της διαμόρφωσης του ελληνισμού του εξωτερικού... Όπως και στην Οθωμανική Τουρκία, το εξωτερικό εμπόριο ήταν εκείνο που, κυρίως, συγκέντρωσε την προσοχή των Ελλήνων επιχειρηματιών: ιδιαίτερα η εξαγωγή βαμβακιού αντιπροσώπευε 60 με 80% του συνόλου των εξαγωγών και από πολύ νωρίς ελέγχονταν από ελληνικές εταιρίες...

Η συμβολή της ελληνικής εμπορικής αστικής τάξης υπήρξε σημαντική στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας κα ι της Αζοφικής.... Το ελληνικό ναυτικό κυριαρχούσε στα λιμάνια του ?ούναβη μέχρι και τον 20ο αιώνα. Οι Έλληνες αντιπροσώπευαν την απόλυτη πλειοψηφία των εμπόρων στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και τον Κάτω ?ούναβη.

 

Κ. Τσουκαλά, Εξάρτηση και αναπαραγωγή, σσ. 312, 313, 320, 324

 

Η οικονομική καχεξία των εγχώριων αστών

 

Στο τέλος της περιόδου που θεωρείται γενικά η πρώτη φάση της ελληνικής εκβιομηχάνισης (από τη δεκαετία του1860 ή του1870 ως το 1910 περίπου), το ποσοστό του επενδυμένου κεφαλαίου που ανήκε στους αυτόχθονες αστούς ήταν αξιοθρήνητο. Και αν ακόμη κανείς παραβλέψει το τεράστιο δημόσιο χρέος το οποίο θα έπρεπε κανονικά να υπολογίζεται σαν στοιχείο του παθητικού στον ισολογισμό της αστικής τάξης, σαν φορολογική υποχρέωσή της με άλλα λόγια- το ποσοστό του βιομηχανικού, τραπεζικού κι εμπορικού κεφαλαίου που ανήκε σε ανθρώπους ή εταιρίες με ελληνικά ονόματα ήταν μόνο 64% το1909.

Πολλές όμως επιχειρήσεις πρέπει να ανήκαν ολόκληρες ή κατά ένα μέρος τους, σε γνωστούς ή αφανείς εταίρους ή χρηματοδότες που ήταν ομογενείς. Από αυτό άλλωστε το 64% της «εγχώριας» ιδιοκτησίας, περισσότερο από το μισό ήταν επενδυμένο στο εμπόριο, που σημαίνει ότι και αυτό το μισό ήταν με τη σειρά του κατά το μεγαλύτερο μέρος του απασχολημένο σε πολύ μικρές εμπορικές επιχειρήσεις σε καταστήματα και μικρά χονδρεμπορικά, των οποίων οι ιδιοκτήτες πρέπει να καταταγούν στη μικροαστική και όχι στην αστική τάξη.

Θα ήταν λοιπόν ρεαλιστικό να υπολογίζει κανείς ότι οι εγχώριοι αστοί είχαν στον έλεγχό τους περίπου30-40% του συνολικού ελληνικού κεφαλαίου. Και αφού το σύνολο αυτό βέβαια ήταν εξαιρετικά χαμηλό, επειδή η χώρα ήταν φτωχή, το 30-40% που ανήκε στους ιθαγενείς αστούς ήταν ασήμαντο όχι μόνο ως ποσοστό αλλά και ως απόλυτος αριθμός.

 

Γ. ?ερτιλή, Κοινωνικός Μετασχηματισμός και Στρατιωτική επέμβαση1880-1909, σ. 85

 

1. Σε ποιες περιοχές και σε ποιους τομείς δραστηριοποιούνταν ο ελληνισμός της Διασποράς κατά τον 19ο αι.;

2. Ποια ήταν η κατάσταση των Ελλήνων αστών στα πλαίσια του ελληνικού κράτους;

3. Να εξηγήσετε το νόημα της φράσης Επιπλέον, η χώρα ανταγωνιζόταν τον εαυτό της, αφού διαβάσετε και τις πηγές που σας δίνονται.

4. Προσπαθήστε να γράψετε μία παράγραφο με τη μέθοδο της σύγκρισης και της αντίθεσης για τις δύο αυτές όψεις της οικονομικής και όχι μόνο παρουσίας του Ελληνισμού.

 

Πρόταση για διάβασμα

http://www.biblionet.gr/book/107897/%CE%9A%CE%BF%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B7%CE%BB%CE%AC,_%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B1/%CE%9F%CE%B9_%CE%88%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B5%CF%82_%CF%83%CF%84%CE%B7_%CE%9C%CE%B1%CF%8D%CF%81%CE%B7_%CE%98%CE%AC%CE%BB%CE%B1%CF%83%CF%83%CE%B1

 

 

scroll back to top
Τελευταία Ενημέρωση στις Σάββατο, 07 Οκτώβριος 2017 08:44
 
?? Επιστροφή


Writing